STOP-Bang: સ્લીપ એપનિયાનું જોખમ
હા/ના વાળા આઠ પ્રશ્નો, જેનાથી અંદાજ મળે છે કે ઑબ્સ્ટ્રક્ટિવ સ્લીપ એપનિયા ની કેટલી શક્યતા છે: એટલે કે ઊંઘમાં શ્વાસ વારંવાર અટકી જવો. બધી ગણતરી તમારા ડિવાઇસ પર જ થાય છે; તમારા જવાબ ક્યાંય મોકલાતા નથી કે સંગ્રહાતા નથી.
આઠેય પ્રશ્નોના જવાબ આપો.
8 માંથી 0 જવાબ આપ્યા
ગાડી ચલાવતાં ઊંઘ આવે છે? ડૉક્ટરને બતાવો નહીં ત્યાં સુધી ગાડી ન ચલાવો.
તમારો સ્કોર કેવી રીતે સમજવો
| સ્કોર | મધ્યમથી ગંભીર સ્લીપ એપનિયાનું જોખમ |
|---|---|
| 0 – 2 | નીચું |
| 3 – 4 | વચ્ચેનું; ઊંચું, જો S, T, O, P માંથી 2 કે વધુના જવાબ હા હોય અને તમે પુરુષ હો, તમારું BMI 35 થી વધુ હોય, કે તમારી ગરદન મોટી હોય |
| 5 – 8 | ઊંચું |
સ્કોર જેટલો વધારે, સ્લીપ એપનિયાની શક્યતા એટલી વધારે. સ્લીપ ક્લિનિકમાં મોકલાયેલા લોકોમાં, 3 કે તેથી વધુ સ્કોરે મધ્યમથી ગંભીર સ્લીપ એપનિયાવાળા લગભગ 94% લોકોને પકડી પાડ્યા હતા. પણ પ્રશ્નાવલીથી નિદાન થઈ શકતું નથી: એ તો ફક્ત સ્લીપ સ્ટડીથી જ થાય.
તે કેમ મહત્ત્વનું છે
સારવાર વગરનો સ્લીપ એપનિયા હાઈ બ્લડ પ્રેશર, હૃદયની બીમારી, ડાયાબિટીસ, અને દિવસે ઝોકાં આવવાથી થતા રસ્તા પરના અકસ્માતો સાથે જોડાયેલો છે. વધારાનું વજન, ખાસ કરીને ગરદન અને કમરની આસપાસ, એનાં સૌથી મોટાં કારણોમાંનું એક છે, અને વજન ઘટે તો ઘણી વાર એમાં સુધારો થાય છે. ઑપરેશન પહેલાં પણ આ જાણવું જરૂરી છે: તમારો સ્કોર ઊંચો હોય, તો એનેસ્થેટિસ્ટ (બેભાન કરનાર ડૉક્ટર) ને જણાવો.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
STOP-Bang સ્કોરનો શું અર્થ થાય?
દરેક હા નો 1 પોઇન્ટ; કુલ 8 માંથી. 0 થી 2 નો સ્કોર એટલે મધ્યમથી ગંભીર ઑબ્સ્ટ્રક્ટિવ સ્લીપ એપનિયાનું ઓછું જોખમ, 3 થી 4 એટલે વચ્ચેનું જોખમ, અને 5 થી 8 એટલે ઊંચું જોખમ. 3 કે 4 નો સ્કોર પણ ઊંચું જોખમ ગણાય, જો પહેલા ચાર જવાબોમાંથી (નસકોરાં, થાક, કોઈએ જોયું, પ્રેશર) ઓછામાં ઓછા બે હા હોય, અને સાથે તમે પુરુષ હો, તમારું BMI 35 થી વધુ હોય, કે તમારી ગરદન મોટી હોય.
શું STOP-Bang થી સ્લીપ એપનિયાનું નિદાન થઈ શકે?
ના. આ તપાસ માટેની પ્રશ્નાવલી છે: સ્લીપ એપનિયાની કેટલી શક્યતા છે, એટલું જ જણાવે છે. પાકું નિદાન કરવું કે શક્યતા નકારવી, એ ફક્ત સ્લીપ સ્ટડી (પોલિસોમ્નોગ્રાફી કે ઘરે થતો સ્લીપ ટેસ્ટ) થી જ થઈ શકે.
ઓછો સ્કોર આવે, તો શું પાકું કે મને સ્લીપ એપનિયા નથી?
ના. ઓછા સ્કોરથી મધ્યમથી ગંભીર સ્લીપ એપનિયાની શક્યતા ઓછી થાય છે, પણ અશક્ય નથી બની જતી. BMI અને ગરદનના કટ-ઑફ કૅનેડાના દર્દીઓ પરથી નક્કી થયા હતા, અને સ્લીપ એપનિયાવાળા ઘણા ભારતીયોનું BMI 35 થી ઓછું હોય છે. જોરથી નસકોરાં બોલાવતા હો, ઊંઘમાં શ્વાસ અટકી જતો હોય કે દિવસે ઊંઘ આવતી હોય, તો સ્કોર ગમે તે આવે, ડૉક્ટરને બતાવો.
સ્રોતો4
- Chung F, et al. STOP questionnaire: a tool to screen patients for obstructive sleep apnea. Anesthesiology 2008;108:812-21.
- Chung F, et al. High STOP-Bang score indicates a high probability of obstructive sleep apnoea. Br J Anaesth 2012;108:768-75.
- Chung F, Abdullah HR, Liao P. STOP-Bang questionnaire: a practical approach to screen for obstructive sleep apnea. Chest 2016;149:631-8.
- Nagappa M, et al. Validation of the STOP-Bang questionnaire as a screening tool for obstructive sleep apnea among different populations: a systematic review and meta-analysis. PLoS One 2015;10:e0143697.